Whiplash letsel

Slachtoffers die betrokken zijn bij een verkeersongeval ondervinden vaak nekklachten. Bij een aanrijding in een auto wordt het hoofd met een flinke kracht achterover en voorover geslingerd. De nekklachten worden in de regel geschaard onder een zogenaamde ‘whiplash’. De letterlijke vertaling van dit letsel is ‘zweepslag’. De kans op een whiplash is vooral erg groot bij een kop-staartbotsing.

Een botsing van achteren, zoals een kop-staartbotsing, veroorzaakt een plotselinge voorwaartse versnelling. Het voertuig schiet hierbij naar voren. Dankzij de autogordel blijft de rug van de passagier(s) recht en gaat daardoor mee met de voorwaartse beweging van de auto. Door de vertraging van deze beweging blijft het hoofd heel even achter. Het botst hard tegen de hoofdsteun. Vaak schiet het hoofd hierdoor ook nog naar voren. Door de vertraagde beweging van het hoofd, ontstaat een overstrekking van de nek. Deze overstrekking gaat verder dan de normale beweging van de nek. Vervolgens volgt een overmatige buigbeweging naar voren. Dit alles stopt pas wanneer de kin tegen het borstbeen terecht komt. Door de plotseling schokken van de nek hebben de halsspieren geen kans zich in een reflex op te spannen om de klappen op te vangen.

Oorzaak van een whiplash

De oorzaak van een whiplash is niet precies aan te duiden. Het is mogelijk dat de gewrichtsbanden overrekt worden en hierdoor spiervezels en zenuwuiteinden tijdelijk beschadigen. Een andere verklaring is dat de tussenwervelschijven of de wervels verschuiven en druk uitoefenen op het ruggenmerg. Vaak wordt beweerd dat een whiplash ook een lichte vorm van hersenletsel veroorzaakt. Deze aanname is echter nog altijd zeer omstreden.

Klachten whiplash syndroom

Vanwege de grote diversiteit aan klachten spreekt men tegenwoordig over het 'Whiplash Syndroom' of 'Whiplash Associated Disorders'(WAD). Er is een onderscheid tussen acute en chronische klachten. De acute klachten manifesteren zich binnen 24 uur na het verkeersongeval. In meer dan zeven op de tien gevallen verdwijnen de klachten binnen enkele dagen of weken. Een enkele keer duurt het een paar maanden. Een kleine groep, ruim 5 procent van alle whiplashpatiënten, blijft meerdere maanden tot soms een jaar klachten houden. In dit geval spreekt men van chronische whiplashklachten.

Klachten in de acute fase na een whiplash zijn:
- nekklachten, met uitstraling naar het achterhoofd, de schouders en de armen;
- een stijve nek met veel moeite om het hoofd te buigen en te draaien;
- hoofdpijn in het achterhoofd, soms uitstralend naar het voorhoofd;
- een tintelend, brandend of doof gevoel in de armen tot in de vingers;
- oorsuizingen, gezichtsstoornissen, duizeligheid en misselijkheid;
- geheugenstoornissen, verminderde concentratie, vermoeidheid, slaapstoornissen en stemmingswisselingen

In veel gevallen wordt een indeling gemaakt aan de hand van de ernst van de klachten:
- Graad 1: nekpijn en stijfheid, zonder een duidelijke vaststelling van fysiek letsel.
- Graad 2: nekklachten, beperkte beweeglijkheid van de nek en objectieve aanwijzingen voor mogelijk letsel van gewrichtsbanden of spieren in de nek
- Graad 3: nekklachten en neurologische uitvalsverschijnselen (functiebeperking armen)
- Graad 4: nekklachten mogelijk veroorzaakt door een wervelprobleem of discusletsel.

Geen specifieke whiplash tests beschikbaar

De medische wereld weet niet goed raad met whiplashletsel, omdat het stellen van een precieze diagnose moeilijk is. Het blijkt dat op een röntgenfoto of op een MRI-scan meestal geen noemenswaardige letsels te zien zijn. Er bestaan geen specifieke tests om whiplashklachten te onderzoeken en aan te tonen.

Wervel- of discusletsel kan ontstaan wanneer het ongeval onder de volgende omstandigheden plaatsvond:

• Hoge snelheid (> 60 km/uur)
• Een ongeval waar dodelijke slachtoffers vielen
• Een val van meer dan drie meter hoogte of meer dan vijf traptreden
• Fietsongeval
• Duikongeluk

Klachten van dit type letsel:
• Hoofdletsel
• Neurologische klachten: bewustzijnsverlies, duizelig, tintelingen of verlammingsverschijnselen in bijvoorbeeld de armen
• Bijzonder pijnlijke nek
• Ander ernstig letsel zoals gebroken armen, benen of bekken.

Met deze klachten zal een röntgenfoto en/of een MRI-scan van de nek worden gemaakt. Zeker bij kinderen en bejaarden met nekklachten na een ongeval, zal de arts foto’s laten maken om beschadiging van de wervels te kunnen uitsluiten.

Wanneer wordt een whiplash chronisch?

Uit onderzoek blijkt dat zeven op de tien slachtoffers binnen twee maanden herstellen. Drie op de tien hebben na een half jaar nog klachten, en bij een op de tien patiënten duren de klachten langer dan één jaar. Het is vooruit niet aan te geven hoe snel de genezing verloopt.

Er zijn een aantal mogelijke risicofactoren die het herstel vertragen of zorgen voor het chronisch worden van klachten:

- de mate van pijnklachten van de nek- en/of hoofdpijn direct na het ongeval;
- stoornissen van het evenwicht direct na het ongeval
- nekklachten en hoofdpijn die al voor het ongeval bestonden;
- verouderingsverschijnselen aan de halswervelzuil van vóór het ongeval, zoals artrose.
- neurologische klachten zoals uitstralende pijn, gevoelsstoornissen, veranderde peesreflexen, spierzwakte en spieratrofie;

Onderzoekers menen dat ook psychologische factoren een belangrijke rol spelen, zoals angst, een posttraumatische depressie en bewegingsangst.

Behandeling whiplash letsel

Er is geen standaard behandelingsmethode voor whiplash symptomen. Lange tijd moest de patiënt een behoorlijke periode thuis blijven, met veel rust en fysiotherapie. Tegenwoordig heerst het idee dat een actieve patiënt sneller geneest. Bovendien denkt men dat deze aanpak chronische klachten voorkomt.

Actief blijven
Pak uw dagelijkse activiteiten en uw werk zo snel mogelijk weer op. Bedenk wel dat u uw activiteiten geleidelijk moet opbouwen zonder dat de pijn té hevig wordt.

Fysiotherapie
Om de halsspieren weer normaal te laten functioneren, kunnen voorzichtige oefeningen van de spieren binnen de pijngrens, helpen. Daarna kan aangepaste fysiotherapie gevolgd worden met het doel de verloren beweeglijkheid en kracht te herwinnen. Deskundige begeleiding is hierbij noodzakelijk.

Voorzichtig met therapieën
Krachtige massages van de halswervelzuil moeten direct na het ongeval vermeden worden. Het is niet bewezen dat een therapie zoals chiropraxie, ostheopathie of een orthomanuele therapie, een positieve invloed hebben in de acute fase van een whiplash. Soms kan in een later stadium voorzichtige uitrekkingen van de halswervelzuil volgens de lengteas van het lichaam goed doen. Maar uitsluitend door een ervaren en deskundige fysiotherapeut.

Halskraag
Een halskraag na het oplopen van whiplashletsel wordt afgeraden. Wanneer men toch kiest voor het dragen ervan, dan met een maximum van twee of drie dagen. Door de halskraag verzwakken de halsspieren waardoor de klachten langer aanhouden.

Warm of koud?
Warmte helpt soms om de pijn en de stijfheid van de nek te verminderen. Enige voorzichtigheid is echter wel geboden omdat warmte ontstekingsverschijnselen kan aanwakkeren. Pas een warmtetherapie hooguit 20 minuten toe en doe dit maximaal om de drie uur. Chronische pijnklachten en spierspasmen reageren in de regel beter op afkoeling met ijs.

Lasertherapie, ultrasoontherapie, acupunctuur
Van bovengenoemde behandelingsmethoden is niet aangetoond dat deze werkelijk iets veranderen aan het whiplashletsel. Hetzelfde geldt voor technieken zoals PEMT (pulsed electro magnetic therapy) midden-frequente electrotherapie en iontoforese.

Pijnstillers
Direct na het oplopen van een whiplash kunnen pijnstillers, zoals paracetamol of ibuprofen helpen tegen de pijn, waardoor ook het bewegen gemakkelijker wordt. Bij ernstige klachten kan een arts gedurende enkele weken sterkere pijnstillers (opiaten) voorschrijven. Dit wordt vooral gedaan om het hervatten van de normale activiteiten te bevorderen. Of spierontspanners hierbij helpen is niet aangetoond.

Corticosteroïden
In een enkel geval gaat een arts over tot het intraveneus toedienen van corticosteroïden. Men vermoedt dat dit helpt tegen de pijn en het genezingsproces versnelt. Bij langdurige klachten kan het inspuiten van corticosteroïden in de facetgewrichten verlichting van de pijnklachten veroorzaken. Aan deze behandeling zitten soms nadelen.

Pijnbestrijdingstechnieken
Bij een Radiofrequente (RF) laesie van de cervicale facetgewrichten wordt het facetgewricht met een warme naald uitgeschakeld. Dit soort pijnbestrijdingstechnieken wordt alleen toegepast wanneer de klachten ondanks allerlei andere behandelingen blijven aanhouden.

Hoe voorkomt u een whiplash?

Het voorkomen van een whiplash is bijna onmogelijk. Een auto kan niet volledig aangepast worden ter voorkoming van dit type letsel. Het risico is wellicht iets te verkleinen door de afstand tussen hoofd en hoofdsteun zo klein mogelijk te houden. Dat betekent dat u de rugleuning van de stoel goed recht moet zetten en dat de bovenkant van uw hoofdsteun gelijk moet lopen met de bovenkant van uw hoofd. Alleen zo rust het hoofd goed tegen de steun.